แนวทางการปรับเปลี่ยนการใช้วัคซีน เพื่อการกวาดล้างโรคโปลิโอ

โรคโปลิโอเป็นโรคติดต่อที่ก่อให้เกิดการสูญเสียชีวิตและความพิการแก่ผู้ป่วยเด็กทั่วโลกมาแล้วเป็นจานวนมาก นานาประเทศทั่วโลกจึงได้ลงนามรับรองปฏิญญาว่าด้วยความอยู่รอด การปกป้องคุ้มครอง และการพัฒนาเด็กในปี พ.ศ. ๒๕๓๑ โดยได้ตั้งเป้าหมายประการหนึ่งว่า จะกวาดล้างโปลิโอให้หมดไปจากโลกในปี พ.ศ. ๒๕๔๓ประเทศไทยในฐานะรัฐสมาชิกได้ตอบสนองต่อเป้าหมายดังกล่าว โดยบรรจุในแผนพัฒนาสาธารณสุขแห่งชาติ ฉบับที่ ๖ (พ.ศ. ๒๕๓๐ - ๒๕๓๔) เป็นต้นมา และประสบความสาเร็จเป็นอย่างดี โดยประเทศไทยพบผู้ป่วยโปลิโอรายสุดท้ายจากเชื้อโปลิโอก่อโรค (Wild type poliovirus) ในเดือนเมษายน พ.ศ. ๒๕๔๐ และประเทศไทยอยู่ในสถานะปลอดโปลิโอมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ ความสาเร็จเกิดจากความร่วมมือของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งในและนอกกระทรวงสาธารณสุข ภาครัฐและภาคเอกชนทั่วประเทศ รวมถึงภาคประชาชนและภาคประชาสังคม

อย่างไรก็ตาม ภายหลังปี พ.ศ. ๒๕๔๓ ซึ่งเป็นปีเป้าหมายที่องค์การอนามัยโลกกาหนดไว้ จนถึงปี พ.ศ. ๒๕๕๓ พบว่ายังคงมีการระบาดของโปลิโอในบางประเทศ ได้แก่ ปากีสถาน อินเดียและไนจีเรีย และมีการกลับมาระบาดใหม่ของโปลิโออย่างรุนแรงในประเทศที่เคยปลอดโปลิโอมาแล้วเป็นเวลายาวนาน เช่น อินโดนีเซีย แองโกลา ทาจีกิสถาน แม้ว่าในที่สุดประเทศเหล่านี้จะสามารถกลับมาควบคุมโรคได้ แต่การระบาดนี้ถือเป็นสัญญาณเตือนสาคัญที่ทั่วโลกต้องตระหนักถึงความเร่งด่วนทางสาธารณสุขของการกวาดล้างโปลิโอและการปรับยุทธศาสตร์ให้เหมาะสมซึ่งจะนาไปสู่การกวาดล้างโรคให้สาเร็จ องค์การอนามัยโลกจึงจัดทา Polio Eradication and Endgame Strategic Plan 2013-2018 ที่เน้นกวาดล้างเชื้อโปลิโอทุกชนิด รวม wild type virus และ VDPV/VAPP (VDPV: Vaccine Derived Poliovirus,VAPP : Vaccine Associated Paralytic Poliomyelitis) แผนยุทธศาสตร์นี้ครอบคลุมประเทศที่มีการระบาด ประเทศที่มีความเสี่ยง และขยายสู่ประเทศอื่นๆ อีก ๑๔๔ ประเทศ ที่ใช้ t-OPV (t-OPV : Trivalent OPV) ในแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศและมีแผนจะขยายการดาเนินงานครอบคลุมทุกประเทศทั่วโลก

ในทศวรรษนี้ บุคลากรด้านสุขภาพและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจากภาคส่วนต่างๆ จะได้รับโอกาสสาคัญในประวัติศาสตร์ ที่จะมีส่วนร่วมประกอบกิจอันยิ่งใหญ่ต่อสุขภาพของประชาชนไทยและมนุษยชาติ คือการกาจัดกวาดล้างโปลิโออันเป็นโรคติดต่อที่สาคัญให้หมดสิ้นไปจากโลกนี้ และเพื่อให้การดาเนินงานในประเทศไทย สอดรับกับแผนการกวาดล้างโปลิโอในระดับโลกและเหมาะกับบริบทของประเทศกระทรวงสาธารณสุข โดยกรมควบคุมโรคจึงได้จัดทาเอกสารฉบับนี้ขึ้น สาหรับบุคลากรสาธารณสุข ใช้ศึกษาอ้างอิง เพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติงานร่วมกัน ให้เกิดการประสานงานที่มีประสิทธิภาพ สาระในเอกสารนี้ เขียนขึ้นจากประสบการณ์การดาเนินงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคที่ผ่านมาทั้งประเด็นด้านนโยบายและความเป็นไปได้ในทางปฏิบัติรวมถึงหารือแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับบุคคลต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ตั้งแต่ฝ่ายบริหาร ผู้ทรงคุณวุฒิและผู้ปฏิบัติงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคในพื้นที่ อย่างไรก็ตาม หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถเลือกสรรดัดแปลงวิธีปฏิบัติงานในรายละเอียดให้สอดคล้องกับสภาวะในท้องถิ่น เพื่อให้การดาเนินงานประสบผลสูงสุด

อ่านต่อ..........(ข้อมูลอ้างอิงจาก สานักโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข)